Fred van Rooij | woord & beeld

?Weet jij wat ik voor wiskunde heb?? Ze stond uitdagend voor me en haar wijsvinger ging heen en weer onder mijn neus. Haar ogen keken me recht aan, vlammend.
    Kan geen onvoldoende zijn, bedacht ik me. Die hoor ik namelijk nooit en zie ze ook niet. Dit moest een voldoende zijn. Zeker weten. Alleen de hoogte moest ik nog even raden. Geen zes en ook geen zeven. Da?s duidelijk. Haar gedrag toonde aan dat het een hoog cijfer moest zijn. Wiskunde is niet haar sterkste vak. Vandaar ook deze aandacht. Maar het bleef voor mij een gok.
    ?Een tien?, gokte ik te hoog. Maar aan de andere kant weet je nooit.
    ?Hè, hè?, was haar verontwaardigde reactie. ?Dat natuurlijk niet.?
    Nee, zo goed was het cijfer nou dus ook weer niet. Ze bleef me aankijken, wachtend op een nieuwe gok.
    ?Ik weet het niet hoor, zeg maar?, zei ik.
    ?Een negen?, en triomfantelijk liep ze weg. ?Het beste cijfer wat ik ooit heb gehaald?, zei ze nog.

Gedachteloos koop ik op station Amsterdam Sloterdijk het boek ?De reis van de lege flessen? van de schrijver Kader Abdolah. Nee, niet gedachteloos natuurlijk, bewust schafte ik dat boek aan. De schrijver is bij mij favoriet en de titel spreekt me aan. Een reis van lege flessen. Bij mij is die reis kort, de glasbak staat op vijf minuten lopen. Dan dendert de lege fles met soms nog een druppel aan inhoud naar beneden. Sommige overleven de val, anderen slaan kapot op de metalen bodem van de glasbak en laten hun geest los. Die geest is door de ingooipijp te ruiken. Veel verschillende geesten zwerven rond in een glasbak.
    Het schiet me gewoon te binnen als ik het boek afreken. Mijn gedachten zijn momenteel niet te ordenen. Wat langskomt krijgt alle kans om zich in mijn hoofd te ontplooien.
    Het is beter om op de terugreis naar Alphen aan den Rijn een boek te lezen dan zouteloos rond te kijken naar de gemiddelde forens in de trein. Zo vermoed ik. Hoe ik er zo op kom om dit boek te kopen weet ik nog niet. Met dit boek erbij lees ik momenteel vijf boeken tegelijk. Onhandig als ik er even over nadenk. Maar dit boek is relatief dun en kan er wel even tussendoor.
    ?We wachten tot de revalidatie begint en dan zien we wel of je in staat bent om ook een dagdeel te gaan werken. Misschien is het beter de eerste week van de revalidatie aan te kijken hoe dat verloopt?, hield de arbo-arts me een twintig minuten geleden voor. En ik ben het wel met hem eens. Net als hij ben ik ook blij met de hulp van een maatschappelijk werker. Lichamelijk gaat het goed, geestelijk zit er nog wel een flinke deuk.
    Vijf weken precies is het nu geleden. Zo ongeveer om de tijd dat ik bij de arts op het kantoortje zat in Amsterdam. Het lijkt een eeuwigheid, maar het is nog zo kort geleden dat mijn hart besloot te stoppen met kloppen. Tot grote schrik van iedereen. Ik kwam er pas achteraf achter. Ik voelde me wegzakken, maar had geen seconde het idee dat mijn leven even stopte. Gelukkig kreeg de ambulancebroeder de zaak weer op gang en keek ik even later gewoon weer de wereld rond.
    De volgende halte werd het VU-ziekenhuis waar een ballonnetje mijn kransslagader weer toegankelijk maakte voor bloed. De druk op mijn borst nam af en eigenlijk voelde ik me toen alweer prima.
    Net als nu eigenlijk. ?Ja, het gaat goed met me?, antwoord ik vaak op de vraag hoe het met me gaat. En feitelijk is dat ook zo. Niets aan de hand met me, zo lijkt het tenminste. Ik doe alles wat ik voorheen ook deed. Behalve werken. Drukmaken doe ik ook nog maar probeer dat te onderdrukken.
    Ik slik vijf pillen per dag, let netjes op mijn eten en beweeg. Vooral wandelen. Sinds vorige week mag ik wat fietsen. ?Niet tegen de wind in?, zei mijn arts bij het revalidatiecentrum. Hij bedoelde natuurlijk niet te hard, maar rustig aan. Het lijntje moet niet breken. Eigenlijk, nu ik er over nadenk, ben ik een voorbeeldpatiënt. De dokter vraagt en ik doe keurig wat de man of vrouw me voorhoudt. Wie had dat ooit gedacht?
    Ja, het gaat goed. Maar dat gevoel had ik ook voor half elf op 21 september. Daarna ging het even goed mis.
    Ja, het gaat goed, zijn eigenlijk woorden die weinig inhoud hebben, zo blijkt achteraf. Niet alleen voor mij, maar net zo goed voor iedereen. Per jaar zijn er duizenden en duizenden hartstilstanden. Het gaat goed, zolang het hart klopt. Maar dat hart zegt dus niet wanneer het stopt met het rondpompen van het zo broodnodige bloed.
    Maar wanneer nokt mijn hart er weer mee? Garanties heb ik van niemand gekregen. Morgen misschien? Of straks, of anders over veertig jaar. Wie zal het zeggen.
    Feit is wel dat ik nu weet dat het leven eindig is, en dat maakt het leven onzeker. Hoewel de dood het enige zekere is van het leven. Nu had ik al niets met de dood, maar nu nog minder. Maar je knippert een keer met je ogen en het kan voorbij zijn.
    Deze keer was het geluk geheel aan mijn zijde. De vraag is, blijft dat ook zo? Een antwoord is niet mogelijk.
    Als ik bij K. ben is het allemaal te doen. Zeker nu ze een reanimatiecursus heeft gevolgd. Je kunt praten en je onzekerheden blootgeven. De mijne, maar ook net zo goed de hare. Ineens kan het voorkomen dat degene die je liefhebt nooit meer terugkomt. Zo praat je nog met elkaar over de telefoon, zo komt er een telefoontje dat je met spoed naar het ziekenhuis moet komen. Niets in ons leven is nog zeker.
    Maar een treinreis naar Amsterdam ? of waarheen dan ook - is en blijft spannend. Wat als er wat in de trein gebeurt, of als ik wandel naar het station. Wie reanimeert me dan? De meest vreemde scenario?s passeren de revue.
    Zo komen ook vreemde gedachtes langs. Bijvoorbeeld een Niet Reanimeren Verklaring. Stel dat ik die had gehad. En als ik die had, dan had ik dat ook uitgedragen aan iedereen. Wat dan? Dan had ik hier nu niet gezeten. Zomaar een gedachte.
    Ook ben ik al jaren bezig met een euthanasieverklaring. Staat nu even in de koelkast, ik hang nog even teveel aan het leven.
    Mijn hoofd laat elke gedachte nu toe. Er is duidelijk een evaluatie van het leven in mij bezig. Weliswaar op een verwarrende manier, maar de procedure loopt. Alles passeert de revue. Nu nog de zaak op een rijtje. Maar daar heb ik nog wel even tijd voor nodig, en een maatschappelijk werker.

Hartboek is het logboek van een man die op een leeftijd van 43 jaar getroffen werd door een hartinfarct. In Hartboek beschrijft hij zijn ervaringen in zijn leven dat op 21 september 2007 een herstart kreeg. Hartboek is fictie en non-fictie door elkaar. Wat waar is blijft in het midden. Wat niet waar is ook.

Let je even niet, gaat de Nobelprijs aan je neus voorbij. Even uit de running en je valt niet eens meer op, plots duikt je kop onder het maaiveld. Onherkenbaar.
    En zo kon het dus gebeuren dat Al Gore ? de grote verliezer bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen (way back trouwens) ? er vandoor ging met de Nobelprijs voor de vrede. Na jaren van treuren om het Witte Huis, kreeg hij het plotseling voor elkaar. Ineens kon hij het woord milieu schrijven, zomaar. Wat het betekende wist hij nog niet, maar hij kon er altijd nog een film van laten maken. De rest is dus geschiedenis?
    En dan te bedenken dat ik me al veel langer druk maak over het milieu, en het al jaren foutloos kan schrijven. Maar ja, even uit de running en je bent vergeten.

Noodlot moet je niet tarten. Daar kan een doodstraf op staan. Ik tart vaak en soms ook het noodlot.
    In 1986 zag ik de band Queen live in de Groenoordhallen in Leiden. Het bleek hun laatste concert in Nederland te zijn. Later maakte Freddie Mercury bekend te zijn besmet met HIV, en aan de gevolgen daarvan overleed.
    Op 29 juni zag ik dit jaar samen met mijn dochter Peter Gabriel live in het Westerpark in Amsterdam. Met dat concert heb ik beide muzikale grootheden ? wat mij betreft dan ? gezien. Oh, wacht. Het is dus niet zo dat deze ex-zanger van Genesis ernstig ziek is. Dit is een ander verhaal dan van Freddie.
    Regelmatig vertelde ik mijn omgeving: eerst Peter Gabriel nog zien en dan sterven. Ik bedoelde dat dus niet letterlijk. Geloof me.
    Nu is het zo dat je van deze Warm Up Tour Summer 2007 een cd kon bestellen. Live natuurlijk en van het concert waar je was. Op zich zeer bijzonder. Zo kun je terugkeren naar het concert en het herbeleven.
    Deze cd had ik dus besteld. Al was het alleen maar om mijn dierbare dochter te plagen dat ze mee ging naar een concert van oude lullen (echt waar).
    Maar het noodlot sloeg hard toe, maar het geluk was onmiskenbaar aan mijn zijde. Ik overleefde mijn hartinfarct en niet veel later viel de cd in de bus. Nu herleef ik het concert.

Er zijn van die dingen die moeten. En wat moet dat moet ook. Met tegenzin of niet. Als je ineens hartpatiënt bent kun je er zeker van zijn dat je bij terugkomst uit het ziekenhuis een tas vol pillen meekrijgt. Niet eentje of zo, nee gewoon vijf per dag. Dat vraagt om een zeker beleid. Want alle vijf tegelijk? Nee natuurlijk niet. Dat moet keurig over de dag worden verdeeld. Het vraagt dus simpelweg om een behoorlijke pillenadministratie.
    Voor het gemak heb ik dus een pillendoos. Klink ik al oud? Maar goed, dat helpt wel. Zolang dat ding tenminste in het zicht staat. Anders heeft het weer geen nut. Trouwens, zo?n pillendoos heeft ook z?n voordelen. Ik weet nu tenminste drie keer per dag, welke dag het is. Er vanuit gaande dat ik de elke dag het juiste bakje pak.

?Heb ik je pijn gedaan?? De ambulancebroeder kijkt me diep in mijn ogen aan. ?Ik moest je een keer klappen. Je bent er weer.? De woorden dringen niet echt tot me door. Ik schud voorzichtig met mijn hoofd . Nee, geen pijn, denk ik. Was ik weg dan? Kort ervoor ontwaakte ik uit een gigantische, rommelige droom. Ik kijk op mijn horloge, bijna half twaalf, hoelang lig ik hier al?
    Nu moet het verhaal verder gaan, spannend en met een goede afloop. Voor mij dan. Ik overleefde mijn acute hartinfarct. Maar ergens komen de woorden deze keer niet automatisch boven drijven. Meest waarschijnlijk is mijn hartinfarct net even te privé om alle intieme details te delen met Jan en alleman. Het blijkt dat ik zelfs grenzen heb.
    Toch is het een verhaal dat best geschreven mag worden, moet worden misschien. Alleen nu even niet. De hele belevenis kan beschreven worden vanuit verschillende oogpunten.
    De mijne bijvoorbeeld als lijdend voorwerp. Hoe plotseling een pijn opkomt die je hele borstkast bestrijkt en waar je niets aan kunt doen. Hoe je ook staat, zit of ligt. De pijn is er en beheerst je hele denken op dat moment. Lucht die je met brute kracht in je longen trekt. Oren die zich concentreren op geluid, maar dan specifiek het geluid van de ambulance. Volhouden tot de ambulanceverpleger er is. Dan ben je veilig, toch?
    Het verhaal kan ook vanuit het standpunt van mijn collega?s geschreven worden. Zij zagen het gebeuren, hoewel sommige misschien niet de ernst van de situatie beseften. Misschien deed ik dat niet eens. Ik kan verhalen over collega?s die bij me bleven tot de ambulance er was. Of collega?s die angstig moesten afwachten op de gang.
    Het verhaal kan ook verteld worden vanuit het oogpunt vanuit mijn vriendin en kinderen. De angst die hun om het hart sloeg. Met spoed naar het VU in Amsterdam. De liefde die zij me gaven na het infarct. Moeilijk in enkele woorden samen te vatten. Maar zo belangrijk.
    Sommige verhalen kunnen simpelweg niet verteld worden, zonder volledig te zijn. Welke invalshoek je ook neemt. Dit waargebeurde verhaal laat dat zien. Normaliter lieg ik de waarheid, en lul der vaak zat een punt aan. Fantasie genoeg.
    Maar in dit geval is de waarheid puntiger dan fantasie ooit kan zijn. Het is ook te persoonlijk en teveel mensen weten van het hart en de klap. Vrijdag 21 september 2007 had met gemak mijn sterfdag kunnen zijn. Het werd het niet.